Planine Crne Gore su odavno predmet interesovanja mnogih putopisaca, biologa, geografa, fotografa… i o njima je napisano, ili napravljeno mnogo knjiga. U potonje vrijeme se pojavilo i nekoliko planinarsko-turističkih vodiča, od kojih je u svijetu najpoznatiji onaj Rudolfa Abrahama The Mountains of Montenegro, za koji je autor i nagrađen 2010. godine. Međutim, iz nekog (a možda je bolje reći nekoliko) razloga u tom vodiču su, za razliku od sjevera, istoka i juga, zapadni i centralni dio Crne Gore u potpunosti zanemareni ili samo usput pomenuti. Za razliku od Abrahama, domaći autori su u, za sada, jedinom Vodiču kroz crnogorske planine (2004) predstavili ovo područje sa nekih desetak „jedinica“, ali je posao ipak ostao nedovršen. U pojedinim sličajevima su opisi uspona zastareli ili prevaziđeni, a pristupi planini čak i pogrešni, tako da do vrha (ili same planine) možda uopšte ne biste došli.

Pošto smo više od dvadeset godina proveli upoznavajući ove planine, otkrivajući nekadašnje i tražeći nove i bolje staze do njihovih vrhova, odlučili smo da na ovaj način pokušamo da ispravimo „nepravdu“, ali i propuste prethodnih autora.

U ovom vodiču su opisani usponi na 40 vrhova koji se nalaze u centralnom dijelu Crne Gore i do kojih se (i u najudaljenijem slučaju) iz Nikšića stiže za manje od 3 ure vožnje. Na glavnoj, „putnoj“ karti su upisane sve obrađene planine i ucrtani svi putevi (asfaltni i makadamski) koji iz Nikšića vode do tih planina/vrhova. Tu su, naravno, i sva mjesta koja su pomenuta u pojedinačnim objašnjenjima pristupa određenoj planini.

Manje, topografske karte obično prikazuju samo pješačke djelove puta do nekog vrha.

Svaka od opisanih tura je jednodnevna. Od opreme su vam potrebne samo dobre cipele i malo jači ranac. Vrijeme trajanja uspona, osim u par opisa, nije precizirano jer to zavisi od vaše fizičke spremnosti, orjentacionih sposobnosti, terena, težine uspona… Ipak, može se reći da dobro uvježbana grupa penje najveći broj ovih vrhova za oko 2 ure.

Što se sezone tiče, kao što ćete viđeti, to je, uglavnom, period maj-novembar iz prostog razloga što se do većine planina i vrhova tokom zime može teško, ili nikako, doći. Putevi su pod snijegom i ne čiste se, jer na tim prostorima od novembra do aprila/maja nema stalnih stanovnika. Osim toga, mi baš i nijesmo nešto „ponešeni“ za hodom (kroz šumu) po mekom i dubokom snijegu tokom decembra, januara i februara i obično tada penjemo samo niže planine iz prve grupe i veliki broj manjih brda/planina u okolini Nikšića (Kablena glavica 1151, Mašanova glavica 1150, Viroštak 1119, Gnjiodac 1106, Gola brda 1430, Budoš 1215, Dažnik 1625…). Ali, ako ste mladi i imate volje, zimski usponi su (zavisno od visine i tvrdoće snijega) mogući na Vojnik, Prekornicu, Borovnik…

U ovom dijelu Crne Gore su planine, odnosno staze do vrha, (dobro) markirane samo u nekoliko slučajeva, ali su svi opisi rađeni tako da planinar ne zavisi od toga da li markacija postoji ili ne. Trudili smo se da budemo precizni i da svaki pristup vrhu posmatramo kao da ga „odrađujemo“ prvi put, ali, na žalost, poznato je da ponekad i najbolji opis i karta nijesu dovoljni. Zato smo većinu uspona „opisali“ i fotografijama.

I na kraju, ne zaboravite: „učenje“ koje kaže da zmije rijetko, ili nikako, borave na visinama iznad 1600 m na ovim prostorima ne važi – naći ćete ih i iznad 2100 mnv.

Dakle, samo polako i sretno!